Ճամբարային օր երրորդ

Ճամբարային երրորդ օրն էր և սովորական ընդհանուր պարապմունքը: Գնացինք դասարաններով:  Սկսեցինք կատարել նախագծեր, էլի նախագծեր, ձայնագրություններ, տեսագրություններ և այլն… Գնացինք կավագործարան, մի լավ կավով խաղացինք, ծեփեցինք տարբեր բաներ: Ես ծեփեցին իմ անվան առաջին տառը՝ Թ-ն: Ապա տվեցի ընկեր Մովսեսին իմ աշխատանքը,հետո հարցրեցի, թե արդյոք թրծվել է իմ անցյալ աշխատանքը՝ կրիաս: Պարզվեց, որ այդ աշխատանքները արդեն թրծվել են, բայց իմ կրիան չկար… Ես շատ տխրեցի, բայց ընկեր Մովսեսը ասաց, որ կփորձի գտնել այն: Գնացինք երկար դասամիջոցին: Սնվեցինք, գնացինք ընկեր Հասմիկին օգնելու ջերմոցային գործերում: Ավարտեցինք մեր գործը, և նաև ավարտվեց մեր ճամբարային  երրորդ օրը:

Advertisements

Ճամբարային օր երկրորդ

Այսօր շատ յուրահատուկ օր էր, չնայած, որ սկսեցինք սովորական ընդհանուր պարապմունքով: Ապա գնացինք դասարաններով և սկսեցին պատրաստվել սպասված կվեստին: Եթե չգիտեք, թե ինչ է կվեստը, ապա տեսեք էստեղ: Ընկեր Սեդան բացատրեց ևս մեկ անգամ կանոնները և գնացինք պարի, մինչ նա կթաքցներ թղթերը: Պարը ավարտվեց, և մենք արագ գնացինք դասարան և անհամբեր սկսեցինք սպասել, թե երբ է ընկեր Սեդան մեզ տալու առաջին թղթիկը: Ընկեր Սեդան ուրախ ժպիտով ֆայլից հանեց առաջին թուղթը, մենք սկսեցինք այդ բոլորը կատարել՝ զանգելով, անգլերեն խոսելով, վազելով, հարցնելով, կպցնելով և վերջապես գտանք վերջինը: Կպցրեցինք բառերը և տեսանք շատ տառեր, որոնք պետք էր կպցնել: Շատ երկար տանջվելուց հետո գտանք երեք բառ՝ Шкаф русского кабинета: Արագ վազելով՝ անհամբեր բարձրացանք և գտանք պահարանում շատ կոնֆետներ: Մեզ այնքան դուր եկավ կվեստը: Շնորհակալություն ընկեր Սեդային՝ այդ հետաքրքիր կվեստի համար: Երկար դասամիջոցից հետո մի փոքր խաղացինք թենիս, և այդպիսով ավարտվեց մեր ճամբարային երկրորդ օրը:

 

Ճամբարային առաջին օրը

Մայիսի 29-ինն էր: Առավոտյան բացեցի աչքերս և ասացի.
— Վերջապես եկավ այս օրը: Ճամբա՜ր:
Անհամբեր տնից դուրս եկա և ամբողջ ճանապարհին հայրիկիս համոզելով, որպեսզի արագ վարի, վերջապես հասա: Հասա և մի քանի րոպե հետո սկսվեց ընդհանուր պարապմունքը: Այն անցկացրինք  դրսում՝ ֆուտբոլի դաշտում: Ասեմ, որ ֆուտբոլի դաշտում ավելի լավ է, քանի որ տարածությունը ավելի մեծ է, և մենք ազատ և նաև մաքուր օդին անցկացրեցինք ընդհանուր պարապմունքը: Ընդահնուր պարապմունքը սկսվեց և մենք բաժանվեցինք նախօրոք ընտրված ջոկատների: Ես ընտրել եմ ռուսերեն լեզվի, և նաև  իմ սիրելի ուսուցչուհի՝ ընկեր Սեդայի ջոկատը: Գնացինք երգելու: Մի փոքր երգեցինք, գնացինք բակ խաղալու մի շատ հետաքրքիր խաղ՝ ավելի կոնկրետ՝ «Что? Где? Когда?» խաղը: Ես ընտրվեցի խմբի ղեկավար: Քննարկում էինք, ապա  ես տալիս էի պատասխանը:  Հետո խաղացինք «Пол, нос, потолок» խաղը, ապա «Пол это лава» խաղը: Շատ հավես էր: Խաղացինք և գնացինք ֆիզկուլտուրայի:

 

План работы

29 мая 

9.00 — 9.30 – Общее занятие

9.30 — 10.10 — Пение

10.15 — 11.00 — Игра «Что? Где? Когда?»

11.00 — 11.50 – Занятия спортом

11.50 — 12:40 — Проекты

12.40 — 13.00 – Перерыв

13.00 – 14.00 Проекты

30 мая

9.00 — 9.0 – Общее занятие

9.20 — 11.00 — Подготовка к квесту

10.00 — 11.00 — Урок танцев

11.00 — 12.30 –  Проекты

Играем в квест

12.30 — 13.00 – Перерыв

13.00 – 14.00 Занятия спортом

31 мая 

9.00 — 9.20 – Общее занятие

9.20 — 10.00 — Проекты

10.00 — 11.00 — Проекты

11.00 — 12.30 – Работа в гончарной мастерской

12.30 — 13.00 – Перерыв

13.00 – 14.00 Забота об окружающей среде

1 июня

9.00 — 9.20 – Общее занятие

9.20 — 10.00 — Подготовка к походу

10:30 — 13:30 Поход в музей Книгопечатания

  • Проект «История книг».
  • Пикник в ближайшем парке.

4 июня 

9.00 — 9.20 – Общее занятие

9.20 — 11.00 — Проекты

11.05 — 12.40 – Занятия спортом

12.40 — 12:55 Перерыв

13.00 – 14.00 Забота об окружающей среде

5 июня 

9.00 — 9.20 – Общее занятие

9.20 — 11.00 — Викторины и игры «Что? Где? Когда?»

11.05 — 12.40 – Проекты

Переводческая работа, подготовка к смотрам

12.40 — 12:55 Перерыв

13.00 – 14.00 Проекты

6 июня 

9.00 — 9.20 Общее занятие

9.30 — 11.00  Организация обеденного перерыва

11.00 — 11.50  Проекты

12.00 — 13.00 Плавание

Հետազոտական աշխատանք Սումգայիթի ջարդեր

Սումգայիթի ջարդերԽորհրդային Սումգայիթքաղաքում ադրբեջանական իշխանությունների կողմիցկազմակերպված քաղաքի հայ ազգաբնակչության եղեռն և զանգվածայինտեղահանությունորը տեղի է ունեցել 1988 թվականի փետրվարի 27-ից 29-ը ընկած ժամանակահատվածում։ Հայ ազգի դեմ իրականացրած այսհանցագործության նպատակն էր կանխել Արցախյան շարժումըհայերինահաբեկելով նոր արյունահեղ գործողությունների հեռանկարով՝ կանխելԱրցախյան ազատագրական պայքարի տարածումը։ Եղեռնագործությաննախօրեին Խորհրդային Ադրբեջանի կուսակցական գործիչ Է.Ասադովըսպառնացել է հայերի նկատմամբ հաշվեհարդար տեսնելու նպատակովբազմահազար ադրբեջանցիների արշավ կազմակերպելդեպի ԼՂԻՄՓետրվարի 26ին՝ դեպքերից մեկ օր առաջՄիխայիլԳորբաչովը հայ մտավորականների հետ հանդիպման ժամանակ«մտավախություն» էր հայտնել Բաքվումապրող ավելի քան 200.000 հայերիանվտանգության ապահովման շուրջ՝ այն ուղղակիորեն կապելով ԼՂԻՄը Հայաստանի ԽՍՀին վերամիավորվելու արցախահայության պահանջի հետ։
Սումգայիթում կրքերը բորբոքելու համար օգտագործվել են ստահոդ լուրերիբրՀայաստանում զանգվածաբար սպանում են ադրբեջանցիներինթալանումնրանց ունեցվածքը և այլն։ Մասնավորապես սադրիչ ազդեցություն էունեցել ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազ Կատուսևի հեռուստատեսային ելույթիժամանակ հրապարակված Ասկերանի դեպքերի ընթացքում երկուադրբեջանցիների սպանության մասին տեղեկությունը։
Ոճրագործությունը ծրագրավորված է եղել նախօրոք։ Այդ են վկայումջարդարարների մոտ հայերի բնակարանների ցուցակների առկայությունընախապես մշակված սցենարը և դերերի բաժանումը (սպանություն և ջարդերիականացնողներթալանողներունեցվածք ոչնչացնողներհանցագործությանհետքերը վերացնողներ), ոճիրն իրականացնելու համար արտադրամասերումմետաղաձողերի և այլ գործիքների պատրաստումըթմրանյութերի և ոգելիցխմիչքի բաժանումը։ Բացի այդանջատված է եղել հայերի հեռախոսային կապըմիտումնավոր չեն գործել ՆԳ և շտապ օգնության ծառայություններըհայերիտեղերը բացահայտելու համար գործի է դրվել պայմանական և ազդանշանայինհամակարգ և այլն։
Երեք օր շարունակվող սպանդի արդյունքները զարհուրելի էինջարդարարներիգործողությունները անօրինակ դաժանԽՍՀՄ պաշտոնական տվյալներով միքանի տասնյակիսկ ոչ պաշտոնական հազարից ավել սպանվածներորոնց մեծմասը խոշտանգումներից ու կտտանքներից հետո ողջակիզվածհազարավորվիրավորներհարյուավոր բռնաբարվածներայդ թվում՝ մեծ թվովանչափահասներ, 18.000 փախստականներմի քանի հարյուր ավերված ութալանված բնակարաններտասնյակ կողոպտված կրպակներխանութներարհեստանոցներ և հասարակական նշանակության օբյեկտներմի քանիտասնյակ հրկիզված ու ջարդված ավտոմեքենաներ և այլն։
Փետրվարի 29-ին խորհրդային զորքեր են մտցվել Սումգայիթսակայն այդ օրըևս շարունակվել են բռնարարքներն ու սպանությունները։ Բանակը զենքկիրառելու հրաման չի ստացել և չի օգնել հայերին։ Միայն երեկոյան դիմել էվճռական գործողությունների և կանխել հետագա ջարդերը։
Ջարդարարներից պատասխանատվության է ենթարկվել միայն 94 մարդևնրանցից միայն մեկի նկատմամբ է մահապատժի դատավճիռ կայացվել։Մնացածներին ներկայացվել են սպանություններիբռնաբարություններիջարդերի և այլ մեղադրանքներընդ որումառանց բացառությանբոլորդեպքերում հանցագործության հիմնավորումն անվանվել է «խուլիգանականդրդապատճառներ»: Հատուկ դիտավորությամբ խորհրդային իշխանություններըբոլոր հանցագործությունները մեկ ընդհանուր գործի մեջ ներառելու փոխարենդրանք մասնատել են մի քանի մասերի՝ դատավարությունները կատարելովխորհրդային տարբեր քաղաքների դատարաններում։ Դատավարություններիընթացքում տեղի են ունեցել դատական ընթացակարգի և տուժածներիիրավունքների կոպիտ խախտումներ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ոճրագործներիշատ գործեր կարճվել են և նրանց մեծ մասն ազատ արձակվել։Ոճրագործությունը պաշտոնապես չի դատապարտվել և զոհերիհարազատներին ցավակցություն չի հայտնվել։ Դրան համարժեքքաղաքականգնահատական չտալը հանգեցրել է զանգվածային ջարդերիբռնկմանը ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում։ Անպատիժ են մնացել նաև քաղաքայինև իրավապահ համակարգի աշխատողները։ Սումգայիթի Հայոցցեղասպանության զոհերի ճշգրիտ թիվը պարզված չէ։ Ադրբեջանիդատախազության տրամադրած տվյալների հիման վրա ԽՍՀՄդատախազությունը հայտարարել էոր «Սումգայիթում զոհվել է հայ ազգության27 քաղաքացի»: Սակայն ոչ պաշտոնական տվյալներով ցեղասպանությանենթարկվածների թիվը հասնում է հազարիորոնց աճյունները մինչև օրս էլհայտնաբերվում են Սումգայիթի արվարձաններում նոր շինարարությունկատարելիս։
Չնայած միջազգային հանրությունը դեռևս Սումգայիթի ոճրագործությունը չիճանաչել որպես ցեղասպանությունըբայց այն դատապարտելեն Եվրոխորհրդարանը (1988 թ.), ԱՄՆ Սենատը (1989 թ.) և Արգենտինայի խորհրդարանը։
Հայաստանի և Արցախի Հանրապետությունները ևս Սումգայիթիոճրագործությունը պաշտոնապես չեն ճանաչել ցեղասպանություն՝բավարարվելով Ստեփանակերտում զոհերի հիշատակը հավերժացնողհուշարձանի և Մեծ եղեռնի զոհերի հուշարձանի մոտ փոքրիկ խաչքարտեղադրելով։
 Ականատեսների վկայություններ
 Սերյանյան Շահեն Ֆրիդոնի
Շահեն Սերյանյանը ծնվել է 1959 թվականին։ Կնոջ, 8 ամսական երեխայիքրոջմորհորզոքանչի և աներձագի հետ փախել է Սումգայիթիցորտեղ բնակվում էր45–րդ թաղամասի 12–րդ տան 38–րդ բնակարանում։ Աշխատել է որպեսկահույքագործ։ Նա պատմում է
Փետրվարի 27–ի երեկոյան ժամը 8–ին տանը նստած էինքզանգահարեցմեր բարեկամը՝ Շահումյանի շրջանից և ասացոր եկել է Բաքվիցչիկարող տուն մտնելթուրքերը ամբոխով հավաքվել ենհայերի գործըվատ էՄենք սկզբից չհավատացինքՔեռիս էր մեր տանըասացորՍումգայիթում էլ անհանգիստ վիճակ էթուրքերը հավաքվում ենՄերթաղամասում գիշերը ոչինչ չպատահեցԱռավոտյան ժամը 11–ից մերթաղամասն էլ իրար խառնվեցՀազարավոր մարդիկ գոռալովհայհոյելովվխտում էին ԴրուժբայիՆարիմանովի փողոցներովհարձակվում հայերիվրածեծում կամ սպանումՀայերը սկսեցին իրար զանգահարել․ տներիցդուրս մի՛ եկեքդռների վրայի ազգանունները հանե՛քԱմբողջ օրը դուրսչեկանքՕֆելյա ՅուսիֆովնանԷլդարըՇաքիր Շիրինովը ասացին՝ մի՛վախեցեքկպաշտպանենքԵրկուշաբթի մեզանից ոչ ոք գործի չգնացՄայրս գործարանի բուժկետում է աշխատումբժշկուհին զանգահարեցգործի չգաս:
Հայրս դուրս եկավ՝ իր մորաքրոջը Բաքու ուղարկելուՎերադարձավ լացլինելովՆա տեսել էրթե ոնց են մարդկանց սպանումգցումպատուհաններիցԵրեկոյան ժամը 5–ին ամբոխը ներխուժեց հարևան 5 հարկանի շենքՍարսափելի ճիչ բարձրացավԼսեցի իմ ծանոթի՝ Սաշայիկնոջ ձայնը «Помогите»:
Մեր ադրբեջանցի հարևան Էլշադը պատմեցոր Սաշայի կնոջը՝ ԱվագյանԼոլայինդուրս հանեցին շքամուտքից՝ առանց շորերիՍաշային ուԼոլային սպանեցին այլանդակ խոշտանգումներից հետոՆրանք երեխաչունեինԼոլայի մարմինը մի 500 մետր քարշ տվեցին Դրուբայի փողոցովդեռ ողջ էրսպանեցին չայխանայի (թեյարանիմոտՄիլիցիան ոչ միմիջոց չէր ձեռնարկումՆույն շենքից մի ծերունու ծեծեցին:
 Սերյանյան Էլմիրա
Սերյանյան Էլմիրան ծնվել է 1963 թվականին։ Աշխատում էր մանկապարտեզիդաստիարակ ավարտել է Երևանի Օստրովսկու անվան ուսումնարանը։ Նապատմում է
Երկուշաբթի ջարդը հասավ մեր թաղամասԵս հորս ու հարսիս եղբոր հետ թաքնված էի Էլդարի տանըպատշգամբի պահարանում՝ ես ու հայրսՍերգեյը՝բազմոցի տակԻմ աչքով տեսել եմ միայն Սաշայի ու Լոլայի սպանությունըԱղմուկաղաղակ էրսուլոց: 100-150 հոգի էինՍաշային սպանեցին մուտքիմոտխփում էին փայտերովոտքերովՍաշայի քույրը՝ Նատաշանպատշգամբից գոռում էրօգնություն կանչումԻնչ եղավ այդ աղջկանչիմացանք:Սաշայի դիակը մի քանի ժամ ընկած էր փողոցումոչ ոք չէր մոտենումհետո հարևաններից մեկը տարավբայց ու՞րչգիտենքՍաշայենց տան իրերը՝կահույքըհեռուստացույցըամեն ինչ շպրտեցին 4–րդ հարկից:
Սումգայիթի Լենինի հրապարակում գտնվող կոմկուսի քաղկոմի շենքի առջեւ հավաքված ամբոխը կոչ էր անում սպանել հայերին եւ մաքրել նրանցիցՍումգայիթըԱյնուհետեւ ներկաների ձեռքներին հայտնվեցին քարերկացիններպողպատե ամրաններից պատրաստված ինքնաշեն ձողերԱդրբեջանցիների խմբերը սկսեցին ավտոմեքենաներ հրկիզել ու ներխուժել հայերի բնակարաններըՀայտնվեցին առաջին զոհերը:
Փետրվարի 28-ին Սումգայիթի հարյուրավոր բնակիչներորոնք մասնակցել էին ջարդերինկրկին հավաքվեցին քաղաքի կենտրոնական հրապարակումասես ոչինչ չէր եղելԱյս անգամ հավաքը ղեկավարում էր անձամբ քաղկոմի առաջին քարտուղարըԱդրբեջանի կոմերիտմիության նախկին առաջնորդը:Ջարդերն ընդունեցին զանգվածային բնույթորն ուղեկցվում էր հայերի ունեցվածքի թալանով եւ ոչնչացմամբ:
Միայն երեք օր անց ԽՍՀՄ կոմկուսի կենտկոմի գլ;խավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովը հրահանգ տվեցոր միջամտեն կենտրոնական կառույցներըեւքաղաք մտցվեցին զորքերՄոսկվան սկսեց հետաքննել ջարդերըՊարզվեցոր պողպատե ձողերը զանգվածաբար արտադրվել են Սումգայիթիխողովակագլանման գործարանում դեռ հունվարինիսկ ջարդերի օրերին անաշան քաղաքում անվճար են բաժանելՊարզվեց նաեւոր ջարդերից մեկշաբաթ առաջ Սուգայիթի ԲՇԳներում կազմել են հայերի ցուցակներըՇատ ադրբեջանցիների նախօրոք զգուշացրել են փետրվարի 27-ից 28-ի գիշերըլույսերը չվառելորպեսզի հեշտ լինի որոշել հայերի բնակարանները:
Պարզվեցոր փետրվարի 28-ին եւ 29-ին քաղաքում անջատվել են շատ հեռախոսներԱկնհայտ էր դառնումոր սումգայիթյան ողբերգության մեջ շատ բանծրագրված էրԽորհրդային ղեկավարությունըանտեսելով բոլոր վկայություններըկտրականապես հրաժարվում էր որակել Սումգայիթում կատարվածզանգվածային սպանությունները որպես ազգային ու կրոնական ատելության հողի վրա կատարված հանցագործություն:
Պաշտոնական տվյալներովկտտանքներից եւ ծաղրի ենթարկելուց հետո Սումգայիթի 32 հայ բնակիչ է սպանվելհարյուրավորները ծանր վնասվածքներ ենստացելհաշմանդամ դարձել:
Սումգայիթի հայության կոտորածն առաջին էթնիկ բռնությունն էր ԽՍՀՄի նոր պատմության մեջՍումգայիթի ցեղասպանության փաստի քողարկման եւմիջազգային հանրության ապատեղեկացման պատճառով Ադրբեջանի իշխանությունները շարունակեցին հակահայկական ուժեղ քարոզչությունըինչըհանգեցրեց ԿիրովաբադիԲաքվի կոտորածներիՇահումյանի շրջանի ամբողջ բնակչության արտաքսմանըպատերազմի հրահրմանը՝ ի պատասխանԼեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի՝ ինքնորոշման իրավունքի իրացման պահանջի:
1988-1990թթադրբեջանական իշխանությունների իրականացրած հայերի զանգվածային ջարդերի հետեւանքով վտարանդի դարձավ Ադրբեջանի ողջհայկական համայնքըառնվազն կես միլիոն մարդԿոտորածները ոչ այլ ինչ էինքան պատասխանը Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության խաղաղցույցերիորոնցով պահանջվում էր իրականացնել ինքնորոշման սահմանադրական իրավունքը:
Ադրբեջանի իշխանությունները երբեք չեն դատապարտել Սումգայիթի ջարդերը կամ ափսոսանք հայտնել էթնիկական զտումների համարՀակառակըԱդրբեջանն իրեն ներկայացնում է որպես զոհԿոպտորեն աղավաղելով փաստերը՝ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի գոյամարտը ներկայացնում է որպես«ագրեսիա», իսկ հայերի հանդեպ ցեղասպանություն իրականացրած ոճրագործները մինչ օրս մնում են անպատիժ:

Աղբյուր՝

Սումգայիթի ջարդեր

Սումգայիթի ջարդերի վերաբերյալ կան բազմաթիվ փաստեր. Հրապարակախոս

Հայկական ջարդերը Սումգայիթում. 29 տարի է անցել

Սումգայիթի հայկական ջարդերը 

Ուսումնական երրորդ շրջանի հաշվետվություն / Հայոց Լեզու, գրականություն

Փետրվար, մարտ, ապրիլ, մայիս ամիսների հաշվետվություն 

Տեսափիլմներ-7
Ձայնագրություններ-14
Շարադրություններ-6
Առաջադրանքներ-19
Ընթերցանության նյութեր-4
Առակներ-4
Բանաստեղծություններ-6
Պատմություններ-15
Բալադներ-1
Պոեմներ-2
Էպոսներ-3
Նախագծեր-14
Քննարկումներ-4
Կենսագրություններ-3
Թարգմանություններ-3

Այդ ամենը կարող եք գտնել իմ բլոգում՝ Մայրենի 2017-2018 ուս. տարի բաժնում և Չաչանակ TV-ում: